آفساید چیست؟ قانون فوتبال با مثال
آفساید فقط جلوتر بودن مهاجم از مدافع نیست. جای بازیکن در لحظه تماس هم تیمی با توپ، موقعیت توپ و مدافع ماقبل آخر، و اثر بازیکن بر بازی باید کنار هم بررسی شوند. این راهنما قانون ۱۱ فوتبال را با تصویر و موقعیت های آشنا توضیح می دهد.
پاسخ کوتاه: بازیکن زمانی در موقعیت آفساید است که در نیمه حریف و در لحظه بازی یا لمس توپ توسط هم تیمی، بخشی از سر، تنه یا پاهایش از توپ و مدافع ماقبل آخر به خط دروازه حریف نزدیک تر باشد. قرار گرفتن در این موقعیت به تنهایی خطا نیست؛ بازیکن باید در بازی فعال دخالت کند. دریافت مستقیم توپ از ضربه دروازه، اوت دستی و کرنر از استثناهای صریح قانون است. متن رسمی قانون در بخش پایانی پیوند داده شده است.
آفساید در فوتبال یعنی چه؟
قانون آفساید جای مهاجم را نسبت به توپ و بازیکنان تیم مقابل در یک لحظه مشخص می سنجد. اگر مهاجم در نیمه حریف باشد و از توپ و مدافع ماقبل آخر به خط دروازه حریف نزدیک تر باشد، در موقعیت آفساید است. دروازه بان لزوما یکی از آن دو نفر نیست؛ قانون از «حریف» حرف می زند، نه «مدافع و دروازه بان». اگر دروازه بان جلو آمده باشد، ممکن است دو بازیکن دیگر مرجع خط باشند.
هم سطح بودن با مدافع ماقبل آخر آفساید نیست. دست و بازوی بازیکنان، از جمله دروازه بان، در سنجش موقعیت حساب نمی شود؛ سر، تنه و پاها حساب می شوند. بازیکنی که در نیمه خودی یا روی خط میانی است، در موقعیت آفساید قرار ندارد. همچنین اگر بازیکن هم سطح توپ یا عقب تر از آن باشد، حتی با قرار گرفتن نزدیک دروازه، شرط موقعیت آفساید را ندارد. اینها اجزای تعریف رسمی قانون ۱۱ IFAB هستند.
این سه شرط فقط موقعیت را مشخص می کنند. برای اعلام خطا، باید دخالت فعال نیز رخ دهد. برای همین ممکن است یک بازیکن در تصویر تلویزیونی جلوتر دیده شود، اما داور بازی را ادامه دهد.
خط آفساید را در تصویر چگونه پیدا کنیم؟
نمودار زیر یک صحنه فرضی است: تیم بنفش به سمت راست حمله می کند، توپ نزد پاس دهنده است، دو بازیکن سفید آخرین حریفان هستند و خط روشن از مدافع ماقبل آخر می گذرد. مهاجم «الف» جلوتر از این خط و توپ است؛ بازیکن «ب» عقب تر از خط قرار دارد. این فقط جای بازیکنان را نشان می دهد. هنوز نمی توان گفت خطا اتفاق افتاده است، چون باید دید پاس به چه کسی می رسد و آیا بازیکن الف در بازی اثر می گذارد.
نمای ساده از لحظه تماس با توپ
این نقشه آموزشی مقیاس دقیق یک مسابقه یا ابزار داوری نیست. خط با محل مدافع ماقبل آخر نشان داده شده چون توپ در این صحنه عقب تر است؛ اگر توپ جلوتر از آن مدافع بود، جای توپ نیز در تعریف تعیین کننده بود.
به خط تلویزیونی هم همین پرسش را بدهید: جهت حمله کدام است؟ حریف ماقبل آخر کجا قرار دارد؟ توپ در کجاست؟ تصویر دقیقا مربوط به لحظه تماس هم تیمی با توپ است یا فریم بعدی؟ بدون پاسخ به اینها، یک تصویر ثابت ممکن است گمراه کننده باشد.
آفساید را لحظه پاس می گیرند یا لحظه دریافت توپ؟
ملاک جای بازیکن زمانی است که توپ توسط هم تیمی بازی یا لمس می شود. در یک پاس عمقی، مهاجم می تواند در زمان ارسال عقب تر از خط باشد و پس از آن از مدافعان جلو بزند؛ این حرکت به تنهایی آفساید نمی سازد. برعکس، اگر هنگام تماس هم تیمی جلوتر باشد، برگشتن به عقب پیش از دریافت، موقعیت قبلی را پاک نمی کند. دخالت فعال بعدا رخ می دهد، اما موقعیت به همان لحظه اولیه ارجاع دارد.
در متن به روز قانون، برای تعیین فریم، نخستین نقطه تماس در بازی یا لمس توپ مبنا است؛ برای پرتاب توپ توسط دروازه بان، آخرین نقطه تماس، یعنی زمان رها کردن توپ، در نظر گرفته می شود. این جزئیات برای داوری تصویری مهم است و در خلاصه های قدیمی قوانین گاهی جا می افتد. جمله ساده «وقتی توپ رسید جلوتر بود» معیار درستی برای قضاوت نیست.
فرق «در موقعیت آفساید بودن» با «خطای آفساید» چیست؟
قانون صریح است: بودن در موقعیت آفساید به تنهایی تخلف نیست. داور وقتی آن را جریمه می کند که بازیکن در بازی فعال دخالت کند؛ برای نمونه توپ ارسالی هم تیمی را بازی کند یا لمس کند، در توانایی حریف برای بازی با توپ اثر روشن بگذارد، یا از برگشت و نجات توپ سود ببرد. بازیکنی که جلوتر ایستاده اما در مسیر بازی دخالت نکرده، همیشه خطاکار نیست.
دخالت در بازی
روشن ترین حالت، لمس کردن توپ ارسالی یا لمس شده توسط هم تیمی است. با این حال نباید تا برخورد توپ صبر کرد اگر مهاجم در وضعیت آفساید به شکل مشخص با حریف بر سر توپ رقابت می کند یا اقدام آشکاری انجام می دهد که بر توانایی حریف اثر دارد. معیار «رفتار و اثر» است، نه فقط فاصله او تا توپ.
دخالت در حریف
پوشاندن آشکار دید دروازه بان، به چالش کشیدن حریف برای توپ یا تلاش واضح برای بازی با توپ نزدیک که روی حریف اثر بگذارد، نمونه های متن قانون هستند. اگر شوت مستقیم به دروازه برود و مهاجمی در موقعیت آفساید نزدیک مسیر توپ باشد، صرف حضورش دلیل کافی نیست؛ اثر او بر دید یا واکنش دروازه بان باید بررسی شود.
سود بردن از برگشت توپ
اگر توپ پس از شوت هم تیمی از تیرک، داور، حریف یا مهار عمدی دروازه بان برگردد و بازیکنی که هنگام شوت در موقعیت آفساید بوده آن را بازی کند، می تواند خطای آفساید رخ دهد. برگشت اتفاقی توپ از مدافع با بازی عمدی و کنترل شده مدافع یکسان نیست؛ در بخش بعد تفاوت را توضیح می دهیم.
در چه موقعیت هایی آفساید گرفته نمی شود؟
اگر توپ مستقیم از پرتاب اوت به بازیکن برسد، آفساید اعلام نمی شود؛ حتی اگر جای او هنگام پرتاب جلوتر از مدافعان بوده باشد. لمس بعدی هم تیمی یک موقعیت تازه ایجاد می کند.
گیرنده مستقیم توپ از ضربه کرنر به علت آفساید جریمه نمی شود. اما در پاس بعدی، موقعیت بازیکنان دوباره هنگام تماس هم تیمی با توپ سنجیده می شود.
در دریافت مستقیم ضربه دروازه، خطای آفساید وجود ندارد. این استثنا را با ضربه آزاد که ممکن است آفساید در آن رخ دهد، اشتباه نگیرید.
اگر بخش قابل محاسبه بدن مهاجم هم سطح مدافع ماقبل آخر باشد، شرط جلوتر بودن برقرار نیست. دست و بازو در این سنجش کنار گذاشته می شوند.
اگر در لحظه تماس هم تیمی، مهاجم از توپ به خط دروازه حریف نزدیک تر نباشد، حتی اگر از مدافعان جلوتر باشد، شرط کامل موقعیت آفساید وجود ندارد.
اگر مهاجم جلوتر در بازی یا حریف دخالت نکند و هم تیمی دیگری که موقعیت مجاز دارد توپ را بگیرد، صرف حضور مهاجم اول خطا نیست.
برای بازیکنی که در نیمه خودی است نیز موقعیت آفساید شکل نمی گیرد. اما ممکن است بازیکن هنگام پاس در نیمه حریف و در موقعیت آفساید باشد، سپس برای لمس توپ به نیمه خودی برگردد؛ محل لمس نهایی به تنهایی او را مجاز نمی کند. مطابق قانون، ضربه آزاد غیرمستقیم می تواند از محل وقوع خطا حتی در نیمه خودی زده شود.
اگر توپ به مدافع بخورد، آفساید از بین می رود؟
همیشه نه. این یکی از بحث برانگیزترین بخش های قانون است. برخورد یا تغییر مسیر توپ به دست یا پای مدافع لزوما یک بازی جدید و مستقل نمی سازد. باید دید مدافع روی توپ کنترل و امکان بازی عمدی داشته یا فقط در واکنشی محدود توپ به او خورده است. بازی عمدی مدافع، به جز «نجات عمدی توپ» نزدیک دروازه، می تواند اثر موقعیت آفساید قبلی را قطع کند؛ برگشت یا انحراف ساده چنین اثری ندارد.
| وضعیت | حکم کلی | دلیل |
|---|---|---|
| پاس به پای مدافع نزدیک برخورد می کند و منحرف می شود | موقعیت قبلی مهاجم همچنان می تواند به خطا تبدیل شود. | تماس واکنشی یا انحراف، الزاماً بازی عمدی با کنترل توپ نیست. |
| مدافع مسیر توپ دور را می بیند، فرصت تنظیم بدن دارد و آگاهانه توپ را بازی می کند | اگر واقعا بازی عمدی بوده، بازیکن جلوتر معمولا از این جهت خطای آفساید ندارد. | کنترل و امکان پاس، تصاحب یا دفع توپ معیار اصلی است؛ حتی اگر اجرای مدافع اشتباه باشد. |
| دروازه بان شوت را مهار می کند و توپ به مهاجم جلوتر برمی گردد | خطای آفساید می تواند اعلام شود. | نجات عمدی توپ استثنای «بازی عمدی حریف» است. |
در ارزیابی کنترل، IFAB به فاصله حرکت توپ، سرعت، قابل پیش بینی بودن جهت، فرصت هماهنگی بدن و نوع تماس اشاره می کند. نتیجه را نمی توان فقط با جمله «مدافع لمس کرد» تعیین کرد. نمونه فرضی را به تصمیم قطعی برای یک مسابقه خاص تبدیل نکنید؛ زاویه تصویر و جزئیات حرکت حریف اهمیت دارند.
VAR آفساید را چگونه بررسی می کند؟
وقتی مسابقه از سامانه کمک داور ویدئویی استفاده می کند، بررسی آفساید می تواند بخشی از بازبینی یک گل یا موقعیت قابل بازبینی باشد. تعیین فریم تماس هم تیمی با توپ و جای بخش های قابل محاسبه بدن، در موقعیت های مرزی اهمیت دارد. یک خط روی تصویر تلویزیونی برای تماشاگر همیشه تمام داده های مورد استفاده داور ویدئویی را نشان نمی دهد؛ از یک فریم برش خورده نتیجه قطعی نگیرید.
دو بخش را جدا کنید: موقعیت مکانی بازیکن در لحظه تماس توپ و دخالت فعال او در بازی یا حریف. بخش دوم گاهی قضاوت درباره دید دروازه بان یا اثر حرکت بازیکن را می طلبد. VAR قانون دیگری برای آفساید نمی سازد؛ به اجرای همان قانون با تصاویر کمک می کند. در مسابقه ای که VAR ندارد، همان تعریف قانون ۱۱ اجرا می شود.
نام «آفساید نیمه خودکار» به فناوری کمکی در برخی رقابت ها اشاره دارد، نه استثنای تازه از قانون. تجهیزات و رویه دقیق مسابقات یکسان نیستند. اگر درباره یک صحنه مشخص می نویسید، نام مسابقه، زمان، تصویر شروع پاس و تصمیم اعلامی را ذکر کنید و ادعای اندازه گیری میلی متری را بدون داده معتبر مطرح نکنید.
برای فهمیدن یک صحنه، این پنج پرسش را به ترتیب بپرسید
مهاجم باید در نیمه حریف باشد؛ روی خط میانی یا در نیمه خودی، موقعیت آفساید ندارد.
جای بازیکن را در همان زمان ثبت کنید، نه هنگام رسیدن توپ یا پایان حرکت مدافع.
مهاجم باید از هر دو به خط دروازه حریف نزدیک تر باشد؛ هم سطح بودن کافی نیست.
در این سه حالت، دریافت مستقیم توپ خطای آفساید نیست؛ پاس بعدی را جدا بررسی کنید.
لمس توپ، اثر روشن بر حریف یا سود بردن از برگشت را بررسی کنید. موقعیت بدون دخالت، خطا نیست.
اگر در هر مرحله تصویر کافی ندارید، پاسخ درست «با این تصویر نمی شود مطمئن بود» است. این روش برای خواندن مسابقه مفید است، نه ادعای داوری رسمی. برای بررسی داده های مسابقه و تفاوت مشاهده با پیش بینی، به آرشیو تحلیل فوتبال سر بزنید؛ این صفحه صرفا قانون آفساید را آموزش می دهد.
پرسش های پرتکرار درباره آفساید
آیا فقط یک مدافع بین مهاجم و دروازه باشد، حتما آفساید است؟
نه. باید جای توپ، مدافع ماقبل آخر، نیمه زمین و لحظه تماس هم تیمی را دید. سپس دخالت فعال بازیکن را بررسی کرد. دروازه بان ممکن است جلو آمده باشد و نقش دو حریف آخر با تصور رایج فرق کند.
آیا بازیکن هم سطح آخرین مدافع آفساید است؟
مرجع قانون «حریف ماقبل آخر» است. اگر بازیکن با او هم سطح باشد، از این جهت در موقعیت آفساید نیست. هم سطح بودن با یک بازیکن دیگر به تنهایی نتیجه نمی دهد.
آیا دست مهاجم می تواند آفساید باشد؟
خیر. دست و بازوی همه بازیکنان در تعیین موقعیت آفساید محاسبه نمی شود؛ سر، تنه و پاها معیارند. مرز بالایی بازو در متن قانون با پایین زیربغل مشخص شده است.
آیا از اوت، کرنر و ضربه دروازه آفساید گرفته می شود؟
اگر بازیکن توپ را مستقیم از این سه شروع مجدد دریافت کند، خطای آفساید وجود ندارد. پس از تماس هم تیمی دیگر با توپ، یک وضعیت تازه بر اساس زمان آن تماس شکل می گیرد.
آیا خط آفساید همان آخرین مدافع است؟
نه لزوما. باید نسبت به توپ و حریف ماقبل آخر سنجید. اگر دروازه بان جلو آمده باشد، آخرین مدافع تنها مرجع نیست. جای بدن بازیکنان نیز باید در لحظه درست بررسی شود.
اگر مهاجم بعد از پاس از مدافع جلو بزند، آفساید است؟
فقط جلو زدن پس از پاس آفساید نیست. موقعیت او هنگام بازی یا لمس توپ توسط هم تیمی تعیین می شود؛ مشارکت او در ادامه صحنه نیز باید بررسی شود.
اگر توپ به پای مدافع بخورد، مهاجم مجاز می شود؟
برخورد ساده یا انحراف توپ با بازی عمدی مدافع فرق دارد. وجود کنترل، فرصت واکنش و ماهیت تماس مهم است. مهار عمدی توپ نزدیک دروازه نیز استثنای این قاعده است.
جریمه خطای آفساید چیست؟
طبق قانون ۱۱، تیم مقابل از محل وقوع خطا ضربه آزاد غیرمستقیم می گیرد؛ محل ممکن است در نیمه خودی بازیکن هم باشد، اگر او در زمان پاس در موقعیت آفساید بوده و سپس آنجا دخالت کرده است.